Martina Sáblíková: Królowa panczenów z kraju bez toru

Przez ponad 20 lat zdominowała dystanse długie w łyżwiarstwie szybkim, bijąc rekordy świata, zdobywając medale olimpijskie i inspiru­jąc całe pokolenia – a wszystko to bez jednego pełnowymiarowego toru lodowego w ojczyźnie. Teraz Martina Sablikova postanowiła zawiesić panczeny na kołku.

Narodziny legendy na zamarzniętym stawie

W Nové Město na Moravě, sennym miasteczku w regionie Vysočina, 27 maja 1987 r. przyszła na świat Martina Sáblíková. Nikt wówczas nie podejrzewał, że właśnie ta dziewczynka z robotniczej rodziny stanie się największą atletką w historii czeskiego sportu zimowego.​

Ojciec Milan grał w koszykówkę, a mała Martina przez pierwsze lata szła jego śladem. Wszystko zmieniło się w 1998 r., gdy jej matka Eva – pracująca jako księgowa dla trenera Petra Nováka – zapisała jedenastoletnią córkę do grupki młodych łyżwiarzy w klubie KRS Svratka. Novák, były hokeista, miał niezwykłe podejście do treningu: zamiast spędzać godziny na lodzie, kładł nacisk na kolarstwo szosowe i rolkowe jako fundamenty kondycyjne.

Pierwsze treningi odbywały się dosłownie na zamarzniętym stawie w okolicach Žďáru nad Sázavou. Nie było mowy o zadaszonej hali, elektronicznych pomiarach ani profesjonalnych kombinezonach. Był staw, mróz i niezwykła determinacja dziewczynki, która bardzo szybko zaczęła bić rekordy Czech. Pierwsze świetne wyniki na 3000 m (6:15,35) zaczęły napływać już na początku lat dwutysięcznych, a środowisko zaczęło dostrzegać wyjątkowy talent.

Trening bez toru: paradoks, który doprowadził do rekordów

Czechy do dziś nie mają pełnowymiarowego zadaszonego toru łyżwiarskiego – co w kontekście dominacji Sáblíkovej na długich dystansach brzmi jak absurd. Jak więc stała się mistrzynią świata?

Latem Martina wsiadała na rower – i to nie metaforycznie. Regularnie startowała w wyścigach szosowych i w czasówkach, zdobywając medale mistrzostw Czech. W 2007 r. wywalczyła brąz ME U23 w jeździe na czas. W sezonie 2014 zajęła 2. miejsce w Tour de Feminin i wygrała etap czasowy. Na rolkach trenowała na asfalcie w Otrokovicach  oraz na Vysočina Arenie w Nové Město na Moravě – obiekcie budowanym pod biathlon i narciarstwo biegowe, ale użytecznym dla łyżwiarskich przygotowań letnich.

Zimą Sáblíková szukałat toru za granicą. Jej główną bazą treningową stało się Inzell w Niemczech – szybki zadaszony tor, który oddalony jest od czeskiej granicy zaledwie o kilka godzin jazdy samochodem. Regularnie zjeżdżała do Calgary (Olympic Oval w Kanadzie, jeden z najszybszych torów wysokogórskich na świecie) i Salt Lake City w USA. Od otwarcia zadaszonego toru w Tomaszowie Mazowieckim w Polsce (2017) zaczęła regularnie korzystać z jego lodów zimą – zaledwie 600–650 km od jej domu. W rozmowie z Polsatem Sport po jej ostatnim wyścigu podziękowała Polakom, szczególnie za możliwość trenowania z naszą kadrą, szczególnie w początkach jej kariery.

Trener Novák konsekwentnie utrzymywał, że brak własnego toru paradoksalnie zahartował jego zawodniczkę. Wielogodzinne przejazdy kolarskie budowały wytrzymałość tlenową na poziomie, który przekładał się bezpośrednio na dystanse 3000 m, 5000 m i 10 000 m.

2007: narodziny rekordzistki

Sezon 2006/07 był pierwszym, w którym świat zobaczył pełnię możliwości Sáblíkovej. Na mistrzostwach Europy w Collalbo ustanowiła rekord świata na torze otwartym w klasyfikacji wielobojowej (162,954), a do tego pobiła rekordy na 3000 m i 5000 m.

Prawdziwa eksplozja nastąpiła na mistrzostwach świata na dystansach w Salt Lake City. Sáblíková wygrała złoto na 3000 m i 5000 m, na tym drugim ustawiając rekord świata – 6:45,61. Kilka dni później w Calgary zeszła jako pierwsza kobieta w historii poniżej 14 minut na 10 000 m, notując 13:48,33 – wynik, który do dziś pozostaje rekordem świata na tym nietypowym dla kobiet dystansie.

W tym samym czasie awansowała z 94. na 15. miejsce w Adelskalendrze – legendarnym rankingu wszech czasów w łyżwiarstwie szybkim, gdzie liczy się suma życiówek na wszystkich dystansach. Nadal plasuje się w top 5 tego zestawienia.​

Rok 2007 był też przełomem medialnym: Sáblíková po raz pierwszy została Sportowcem Roku Czech – w kraju, gdzie wszystko kręci się wokół hokeja na lodzie.​

Vancouver 2010: Królowa łyżwiarstwa

Igrzyska w Vancouver były apogeum jej kariery. 18 lutego 2010 r. Sáblíková wygrała bieg na 3000 m, stając się pierwszą Czeską mistrzynią olimpijską w historii łyżwiarstwa szybkiego. Kilka dni później powtórzyła to na dystansie 5000 m, dokładając jeszcze brąz na 1500 m.

Prezydent IOC Jacques Rogge, rzadko używający takich określeń, powiedział wprost: „Sáblíková to bez wątpienia królowa łyżwiarstwa". Czeski premier pogratulował jej telefonicznie, a media w kraju pisały o „dniu, który przeszedł do historii".

W hokejowych Czechach efekt był natychmiastowy. Portal Aktuálně.cz opisywał go dosadnie: „Czechy pochowały hokej, Sáblíková wywołała panczenową gorączkę". Lodowiska odnotowały nagły napływ rodziców z dziećmi, którzy do tej pory nigdy nie słyszeli o łyżwiarstwie szybkim. Trenerzy w małych klubach mówili o kolejkach – czymś wcześniej niespotykanym. Sáblíková wygrała też tytuł Sportowca Roku Czech po raz drugi (po 2007 r. i 2009 r.).

Soczi 2014 i Pjongczang 2018: obrona tronu

W Soczi Sáblíková była zdecydowaną faworytką. I nie zawiodła – obroniła tytuł mistrzowski na 5000 m, dokładając srebro na 3000 m. Stała się tym samym pierwszą zawodniczką, która wygrała 5000 m na dwóch kolejnych igrzyskach olimpijskich.

Pjongczang 2018 był trudniejszy – miała już 30 lat, a Holenderki (Schouten, Wüst, Blaak) coraz mocniej naciskały. Mimo to zdobyła srebro na 5000 m i była bliska podium na 3000 m. Tym razem nie stanęła na najwyższym stopniu, ale potwierdziła, że należy do absolutnej czołówki.

Miłość do kolarstwa i nieudany sen o Rio 2016

Sáblíková od zawsze traktowała kolarstwo szosowe nie tylko jako trening, ale jako prawdziwą pasję i kolejne pole do sportowej rywalizacji. W 2008 i 2012 r. była bliska kwalifikacji na letnie IO w kolarstwie, ale nieco zabrakło. W 2016 r. historia była wyjątkowo bolesna: początkowo została nominowana przez Czeski Komitet Olimpijski na start w indywidualnej jeździe na czas w Rio de Janeiro. Jednak UCI (Międzynarodowa Unia Kolarska) zakwestionowała nominację, wskazując, że Czechy nie spełniły kryteriów kwalifikacyjnych w wyścigu ze startu wspólnego.​

Sáblíková pojechała do Rio, trenowała na miejscu, liczyła na pozytywne rozstrzygnięcie arbitrażu sportowego – lecz CAS podtrzymał decyzję UCI. Był to jeden z najtrudniejszych momentów jej kariery, bo cel – jedynej sportsmenki w historii z medalami olimpijskimi w sportach zimowych i letnich – był tak bliski.​

Pekin 2022 i nowe emocje

Na igrzyskach w Pekinie była  chorążym reprezentacji Czech na ceremonii zamknięcia – honorowe wyróżnienie, które podkreślało jej status w kraju. Na torze zdobyła brąz na 5000 m i była czwarta na 3000 m – kolejne dowody, że 35-letnia zawodniczka nadal mieści się w czołówce świata.

Po Pekinie dorobek liczący 7 medali olimpijskich uczynił ją najbardziej utytułowaną sportowczynią w historii czeskich igrzysk licząc także igrzyska letnie.

Milano-Cortina 2026: pożegnanie z łzami i owacjami

W Mediolanie zmagała się z chorobą wirusową (infekcja), która osłabiła ją fizycznie – musiała odpuścić bieg na 3000 m (08.02.2026). Mimo to 12 lutego 2026 r. stanęła na starcie finałowego 5000 m, zajmując 11. miejsce (wygrała Włoszka Francesca Lollobrigida).

Po biegu – łzy i owacje. Stadion w Mediolanie wypełniły flagi czeskie i holenderskie (Holendrzy mieli w Mediolanie ogromny fanklub panczenów); Sáblíková otrzymała hołd, na jaki zasłużyła po 20 latach kariery. Olympics.com cytowała jej słowa: „Zaczęłam w Turynie, kończę w Mediolanie. Dziękuję za wszystko, Mediolanie. To były najtrudniejsze 12 okrążeń w moim życiu, ale najlepsze 5 km – wsparcie fanów było niesamowite". „Płakałam przed startem, płakałam w trakcie" – dodała wzruszona.​

Czeskie Radio: „Wyczerpana, ale szczęśliwa – ikona kończy karierę". ISU na Instagramie: „Legenda nie tylko wygrywa wyścigi – inspiruje pokolenia", z tysiącami komentarzy z całego świata. Po wyścigu ogłosiła: „To koniec", rezygnując z 1500 m.

Ostateczne pożegnanie w świątyni łyżwiarstwa

Po igrzyskach w Mediolanie Sáblíková wybrała Thialf w Heerenveen – „świątynię łyżwiarstwa" – jako miejsce ostatecznego pożegnania z karierą podczas mistrzostw świata w wieloboju w marcu 2026 r. Wypełnione po brzegi trybuny żegnały ją owacjami na stojąco, a holenderscy kibice – którzy dopingowali ją przez całe 20 lat kariery – wywiesili czeskie flagi obok pomarańczowych. Symbolicznym akcentem było wspólne pożegnanie z Japonką Miho Takagi – razem odchodziły dwie ikony dyscypliny, które przez lata zdominowały różne dystanse i przez dekadę rywalizowały ze sobą na najwyższym poziomie.

Czeska sztafeta pokoleń - na scenę wkracza Metodej Jilek

Kiedy Sáblíková żegnała się ze sportem, historia jakby nie chciała czekać. Zaledwie dzień po jej ostatnim biegu w Cortinie na tę samą lodową arenę wkroczył 19-letni Metoděj Jílek i sprawił, że Czechom nie zdążyły nawet wyschnąć łez po pożegnaniu swojej legendy. Najpierw srebro na 5000 m, potem – 13 lutego 2026 r. – złoto na 10 000 m z czasem 12:33,43, co oznaczało coś historycznego: pierwszy olimpijski tytuł czeskiego mężczyzny w łyżwiarstwie szybkim.

Jeszcze przed biegiem Sáblíková wręczyła mu koszulkę z napisem „You can do it" – i trudno o bardziej symboliczne przekazanie pałeczki. Jílek po przyjeździe do mety powiedział, że czuje się zaszczycony, mogąc kontynuować to, co Martina zbudowała przez 20 lat. Kilka tygodni później, na mistrzostwach świata w wieloboju w Heerenveen – w tym samym Thialf, gdzie Sáblíková właśnie żegnała się z kibicami – zdobył srebro, jakby celowo chciał pokazać, że czeska tradycja w panczenach trwa.

Jílek trenuje podobnie jak jego poprzedniczka – latem jeździ na rowerze, zimą szuka lodów za granicą (Inzell, Tomaszów Mazowiecki, Calgary). Na razie jest tylko jeden wniosek: Czechom nie grozi panczenowa posucha.

Życie poza łyżwiarstwem

Martina Sáblíková jest osobą skromną, unikającą medialnego zgiełku. Na naukę w liceum przeznaczyła 7 lat – rozkładając naukę, by pogodzić ją ze startami. Ukończyła studia na Wyższej Szkole Wychowania Fizycznego Palestra w Pradze w 2012 r.​ Mówi w wielu językach - oprócz czeskiego po angielsku niemiecku, a także po holendersku.

W 2025 r. publicznie potwierdziła wieloletni związek z koleżanką z reprezentacji Nikolą Zdráhalovą – łyżwiarką szybką, z którą trenowała i dzieliła życie sportowe od wielu sezonów.​

Od lat mieszka w Počítkach (okolice Žďáru), gdzie w 2018 r. wybudowała dom. Brat Milan kontynuuje tradycje sportowe, a córki ojca z innego związku (bliźnięta Martina (btw jak można drugie dziecko nazwać tym samym imieniem? i Barbora, ur. 2010) również jeżdżą na łyżwach.​

Dziedzictwo Sáblíkovej

Liczby mówią same za siebie: 3 złote medale olimpijskie, 7 medali IO łącznie, 22 medale MŚ na dystansach (16 złotych), 8 medali MŚ w wieloboju, 11 medali ME, 13 tytułów w klasyfikacji generalnej PŚ na długich dystansach, 52 zwycięstwa w zawodach Pucharu Świata.

Ale jej największym dziedzictwem jest coś trudniejszego do zmierzenia. Udowodniła, że można zdobyć szczyt dyscypliny bez własnego toru, bez systemu wsparcia tak sprawnego jak holenderski czy norweski, bez wielomilionowych kontraktów. Jej historia jest dowodem, że determinacja, mądry trening i niezwykły trener potrafią przebić każdy budżet federacyjny.

W Czechach jej kariery nie da się przecenić: otworzyła drzwi do dyscypliny niszowej w kraju lodowego hokeja, sprawiając, że dzisiaj nikt nie pyta już, „co to te panczeny".​

W Holandii, Niemczech, Japonii i USA środowisko żegnało ją z prawdziwym żalem – nie jako rywalkę, ale jako ambasadorkę dyscypliny, której przez 20 lat nadawała twarz.

„Musiałam odejść z honorem. I tak to zrobiłam."– Martina Sáblíková, Milano-Cortina, 12 lutego 2026​

Na koniec, dla fanów tabelek i liczb tabela z wynikami Martiny w najważniejszych imprezach z całej jej kariery:

Źródła: 

https://cs.wikipedia.org/wiki/Martina_S%C3%A1bl%C3%ADkov%C3%A1

https://www.wikiwand.com/nl/Martina_S%C3%A1bl%C3%ADkov%C3%A1

https://www.olympedia.org/athletes/109768

https://www.novinky.cz/clanek/domaci-zpravy-kraj-vysocina-pri-olympijskem-louceni-martiny-sablikove-slzela-i-jeji-mladsi-sestra-tohle-prijmeni-z-tabulek-jen-tak-nezmizi-40562495

https://www.speedskatingnews.info/skater/martina-sablikova

https://www.vysocina-arena.cz/en/

https://www.schaatsstatistieken.nl/index.php?file=schaatser&code=1987052701&item=rec

https://www.nytimes.com/2010/02/15/sports/olympics/15ice.html

https://zpravy.aktualne.cz/czechs-doom-hockey-sablikova-causes-speedskating-rush/r~i:article:662219/?lp=1

https://www.schaatsen.nl/nieuws/s%C3%A1bl%C3%ADkov%C3%A1-huilt-maar-schaatst-nog-%C3%A9%C3%A9n-keer-voor-de-fans/

https://www.nbcsports.com/olympics/news/martina-sablikova-speed-skating

https://www.youtube.com/watch?v=kPg0c2QxtCM

https://www.youtube.com/watch?v=BY3jjWpo1H8